Erving Goffman i człowiek w teatrze życia codziennego

Erving Goffman

Erving Goffman

Teatr nie jest jedynie tekstem kultury ściśle powiązanym ze scenicznością oraz widowiskowością. Już William Szekspir porównywał życie ludzkie do teatru, w którym każdy ma do odegrania swoją, wyznaczoną rolę. We współczesnych naukach zajmujących się badaniem społeczeństwa, coraz częściej pojawiają się teorie porównujące życie społeczne właśnie do teatru.

Człowiek w teatrze życia

Jedną z najbardziej znanych teorii, wokół której koncentrują się współczesne analizy tego zjawiska, jest koncepcja „człowieka w teatrze życia codziennego”, zaproponowała przez amerykańskiego socjologa Ervinga Goffmana. W swojej książce, właśnie o takim tytule, badacz podjął się analizy społeczeństwa i ludzkich zachowań, porównując ludzi do grających wedle przygotowanych wcześniej ról i scenariuszy aktorów teatralnych. Teoria Goffmana twierdzi, że współżyjący ze sobą w społeczeństwie ludzie, nawet bardzo często nie zdając sobie z tego sprawy, kiedy zachowują się w interakcji z innymi członkami społeczeństwa wedle ściśle przygotowanych mechanizmów i ról. Z tego właśnie powodu metafora teatru stała się dla socjologa środkiem stylistycznym opisującym ludzie społeczeństwo i wszelkie zachodzące w nim i interakcje.

Teatr w życiu, czy życie w teatrze?

Erving Goffman za główną tezę swojej pracy przyjmuje fakt, że kiedy tylko jednostka znajduje się w otoczeniu innych osób, to radykalnie zmienia swoje zachowanie. Mówiąc innymi słowy, kiedy dochodzi do interakcji międzyludzkiej, to jej uczestnik niczym aktor przybierała odpowiednią do danej sytuacji „maskę” i zaczyna grać. Dlaczego? Cel jest prosty. „Aktor” chce aby widownia (czyli obecni w domniemanej sytuacji ludzie) postrzegała go zgodnie z swoimi oraz społecznymi oczekiwaniami.

W teorii Goffmana życie ludzkie zostaje porównane do przedstawienia teatralnego, rozgrywającego się w konkretnej i określonej przestrzeni. Istotny jest fakt, że każdy człowiek żyjący w społeczeństwie jest zarówno aktorem jak i widzem, zależnie od tego, jaką rolę pełni w konkretnej sytuacji interakcyjnej. Wybór masek, jakie można założyć jest naprawdę ogromny, albowiem to w jaką postać wcieli się dany aktor zależy tylko i wyłącznie od niego samego, charakteru sytuacji oraz oczekiwań widowni. Każdy aktor przed odegraniem swojej roli podejmuje pewnego rodzaju ryzyka, polegającego na tym, że widownia błędnie bądź zupełnie inaczej niż zakładający maskę to sobie wcześniej założył odczyta jego intencje. Należy bowiem pamiętać, że tak samo jak w teatrze, celem aktora jest zyskanie uznania i poparcia widowni, której pod żadnym pozorem nie można zawieść.

Kulisy życia aktora?

Oczywiście, tak samo jak w świecie teatru, tak i w życiu społecznym scena nie jest jedynym miejscem pracy aktorskiej.  Istotną rolę w teorii Ervina Goffmana zajmują również kulisy, czyli prywatne miejsce w przestrzeni aktora. Właśnie w owych kulisach aktor obmyśla strategię działania, przegląda dostępne maski i wymagane rekwizyty, a także ćwiczy swoją rolę. Zdaniem socjologa bowiem, aktor może podejść do prezentacji  swojej roli przed publicznością na dwa sposoby.

  1. Pierwsza postawa aktorska nazwana przez Ervina Goffmana „postawą szczerą”, zakłada całkowite utożsamianie się aktora z prezentowaną widowni rolą. Wówczas aktor nie oszukuje swoich współtowarzyszy interakcji, ale w pełni przyjmuje, iż wytworzona iluzja rzeczywistości jest naturalna i prawdziwa.
  2. Druga postawa aktorska nosi nazwą „postawy cynicznej”. W tym przypadku, prezentującemu swoją rolę publiczności aktorowi zależy tylko i wyłącznie na odegraniu postaci oraz osiągnięciu korzyści, dla których założył wymaganą do tej roli maskę.

Istotną rolę w naukowej koncepcji amerykańskiego socjologa odgrywa również scenografia, którą badacz określił mianem „fasady”. Owa fasada dzieli się na dekorację (czyli wszelkie rekwizyty sceny) oraz fasadę osobistą. Do fasady osobistej należy zaliczyć wszystkie środki wyrazu związane z osobą aktora. Tym samym więc w fasadzie osobistej jednostki znajduje się jej pozycja społeczna, płeć, wygląd, strój, wykształcenie piastowany urząd, wiek, mimika, czy używane przez daną postać gesty. Wszystkie te cechy mają bowiem wpływ na prezentacje aktora przez widownią oraz końcowy efekt jaką przyniesie odegrana rola.

O Autorze

Kocham Teatr.pl
Kocham Teatr.pl 44 Post

Kocham Teatr to portal dedykowany wszystkim miłośnikom sztuk teatralnych. Znajdziesz u Nas najnowsze wiadomości, ciekawostki, recenzje spektakli, ranking, kalendarz wydarzeń i wiele wiele więcej. Zapraszamy!

Zobacz również:

Aktualności 0 komentarzy

Już w najbliższą sobotę premiera PIĘĆ OSTATNICH LAT

„Pięć ostatnich lat” (The Last Five Years) to amerykański musical, który miał swoją premierę w Chicago w roku 2001. Autorem muzyki i tekstów piosenek jest Jason Robert Brown. W roku

na co do teatru? 6 komentarze

Frywolny Fredro, czyli o damach i huzarach słów kilka

Teatr Rampa, „Nie uchodzi, nie uchodzi, czyli damy i huzary” Co może się stać, gdy do pięciu starszych, zaprzysięgłych kawalerów i jednego młodszego, zawita siedem dam? I to nie młodziutkich,

Aktualności 0 komentarzy

10. Katowicki Karnawał Komedii

Co roku, w czasie karnawału organizatorzy Katowickiego Karnawału Komedii proponują na scenach Teatru Korez i Teatru Śląskiego niepowtarzalny repertuar spektakli z całej Polski oraz imprez towarzyszących. Na przełomie stycznia i

0 komentarzy

Bądź pierwszy i !

skomentuj tutaj!