Izabela Cywińska – kobieta, żona, reżyserka

Niedawno w księgarniach pojawiła się autobiografia jednej z najbardziej znanych współczesnych reżyserek teatralnych i filmowych – Izabelli Cywińskiej. Dziewczyna z Kamienia to niezwykle klimatyczna historia córki, kobiety, żony (aktora Janusza Michałowskiego) i reżyserki.

Izabela Cywińska urodziła się 25 marca 1935 roku w Kamieniu Puławskim, skąd rodzina z powodu wojennej zawieruchy musiała emigrować. Później los rzucał ich w różne miejsca, ale do Kamienia już nie powrócili.

Debiut reżyserki

Izabella Cywińska ukończyła etnografię na Uniwersytecie Warszawskim, a dopiero później reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. Reżyserii uczyła się u boku Adama Hanuszkiewicza. Przez jakiś czas była jego asystentką. Zadebiutowała w 1965 roku Dozorcą w Białymstoku.

Później reżyserowała w: Teatrze Współczesnym w Warszawie, Teatrze Ludowym w Nowej Hucie, Teatrze Polskim w Poznaniu.  Następnie dyrektorowała w Kaliszu, w Poznaniu oraz w Warszawie. Pracę w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu (1970-1973) i w Teatrze Nowym w Poznaniu (1973-1989) reżyserka zalicza do zakończonych sukcesem, natomiast w Warszawie w Teatrze Ateneum nie udało się jej stworzyć teatru zespołowego, podała się więc do dymisji.

Czasy dyrektorowania

W 1973 roku objęła Teatr Nowy w Poznaniu, który był wówczas jeszcze w budowie, wydzielony z Teatru Polskiego. Od podstaw tworzyła zespół artystyczny, łącznie z pionem technicznym i administracją. Natomiast w Kaliszu nie tylko powstał nowy zespół, lecz także plan aktywizacji widza.

Czas dyrektorowania w Poznaniu sama Izabela Cywińska podzieliła na dwa etapy twórcze: od roku 1973 do 1981 i od 1981 do 1989 (do internowania i powrotu z niego). W pierwszym okresie reżyserka wyjechała na stypendium do Stanów Zjednoczonych (wróciła w 1975 r.), gdzie poznała nurty teatru amerykańskiego, między innymi teatr polityczny – El Teatro Campesino założony przez Luisa Valdeza, teatr-komunę.

„Zrozumiałam chyba wtedy ostatecznie, że takiego kolektywu nie da się zbudować w Polsce przy teatrze repertuarowym” [Cywińska, s.288].

To właśnie po powrocie ze stypendium Cywińska zaczęła uprawiać teatr polityczny. Wtedy powstał Turoń, Przepióreczka, Łaźnia, Oskarżony: czerwiec pięćdziesiąt sześć itp.

Cywińska interesowała się literaturą rosyjską, chętnie sięgała też po teksty modernistyczne lub z dwudziestolecia międzywojennego. Zawsze wnikliwie analizowała tekst. Nigdy nie uciekała od trudnych tematów. W spektaklach poruszała problemy egzystencjalne, społeczne i polityczne.

W 1981 roku zaproponowano Cywińskiej objęcie Teatru Na Woli. Obiecano mieszkania dla aktorów, których Cywińska chciała zabrać ze sobą do Warszawy, jednak jak się później okazało, nigdy nie doszło to do skutku.

Porażka jest nawozem sukcesu

Izabela Cywińska trzecie swoje dyrektorowanie objęła po śmierci Gustawa Holoubka w Ateneum. Tutaj poniosła jednak porażkę. Jak sama wspomina w autobiografii: „Rozbiłam stary układ w Ateneum, ale nie stworzyłam nowego, opartego o wspólnotę pracy, i tamten stary odtworzył się bardzo szybko. […] Przegrałam Ateneum. Ale przecież nie można całe życie wygrywać. Nie umiałam wyciągać wniosków. Teraz wiem, co powinnam była wtedy na początku zrobić, i wiem też, że bez głębokiej reformy teatru, który dziś na wolnym rynku żyje sobie jak w socjalizmie, nie uda się myśleć o teatrze prawdziwie zespołowym, a inny mnie nie interesuje…” [Cywińska, s. 440].

Reżyserka już od dziecka walczyła ze swoimi słabościami. Wystawiała na przykład nogę spod kołdry i sprawdzała siłę swojego charakteru, nawet jak jej było zimno, starała się wytrzymać jak najdłużej. Zawsze była silną kobietą, potrafiła kierować zespołem, podejmować trudne decyzje.

Izabella Cywińska z pewnością przejdzie również do historii jako minister kultury w rządzie Tadeusza Mazowieckiego (1989-1990).

Reżyserka nie tylko teatralna?

Artystka w dość późnym wieku zajęła się reżyserowaniem filmów. Do najbardziej głośnych należą: Cud purymowy, Kochankowie z Marony oraz serial Boża podszewka. Była wielokrotnie nagradzana i odznaczana. Między innymi w 2005 roku otrzymała Złoty Medal Gloria Artis – Zasłużony Kulturze.

Izabella Cywińska wyreżyserowała między innymi spektakle:

  • Dozorca (1965) Harolda Pintera
  • Klątwa (1969) Stanisława Wyspiańskiego
  • Uciekła mi przepióreczka (1969) Stefana Żeromskiego
  • Elektra (1970) Sofoklesa
  • Moralność pani Dulskiej (1970) Gabrieli Zapolskiej
  • Ich czworo (1972) Gabrieli Zapolskiej
  • Trzy siostry (1972) Antoniego Czechowa
  • Śmierć Tarełkina (1972, 1973) Aleksandra Suchowo-Kobylina
  • Giganci z gór (1973) Luigiego Pirandella
  • Na dnie (1974) Maksyma Gorkiego
  • Oni (1975) Witkacego
  • Wijuny (1976) Teresy Lubkiewicz-Urbanowicz
  • Turoń (1977) Stefana Żeromskiego
  • Łaźnia (1978) Włodzimierza Majakowskiego
  • Rewizor (1980) Maksyma Gorkiego
  • Herody polskie (1980) na podstawie polskiej poezji
  • Oskarżony: czerwiec pięćdziesiąt sześć (1981) na podstawie zeznań świadków wydarzeń czerwcowych
  • Judasz z Kariothu (1981) Karola Huberta Rostworowskiego
  • Wróg ludu (1982) Henrika Ibsena
  • Jezioro Bodeńskie (1984) Stanisława Dygata
  • Pamiętnik Stefana Czarnieckiego (1986) Witolda Gombrowicza
  • Dziewictwo (1986) Witolda Gombrowicza
  • Ciemności kryją ziemię (1986) Jerzego Andrzejewskiego
  • Narzeczony Beaty (1987) Adolfa Rudnickiego
  • Słoń (1987) Aleksandra Kopkowa
  • Cmentarze (1988) Marka Hłaski
  • Antygona w Nowym Jorku (1993) Janusza Głowackiego
  • Nora (1994) Henrika Ibsena
  • Drzewo (1998) Wiesława Myśliwskiego
  • Dotknięcia (2001) Wiesława Myśliwskiego
  • Hanemann (2002) Stefana Chwina
  • Merylin Mongoł (2002) Nikołaja Kolady
  • Bar świat (2002) Bohumila Hrabala
  • Wasza ekscelencja (2006) na podstawie Wsi Stiepańczykowo i jej mieszkańców Fiodora Dostojewskiego
  • Czarownice z Salem (2007) Arthura Millera
  • Odejścia (2008) Václava Havla
  • Namiętności (2008) na podstawie opowiadań Isaaka Bashewisa Singera
  • Zbrodnia z premedytacją (2012) Witolda Gombrowicza
  • Wiśniowy sad (2013) Antoniego Czechowa
  • Saksofon (2013) na podstawie Traktatu o łuskaniu fasoli Wiesława Myśliwskiego

Ponadto:

  • Serial Boża podszewka (1997)
  • Film dokumentalny Rakuciniszki – Juryszki. Daleka droga (1998)
  • Film dokumentalny Oczarowanie Fryderyka (1999)
  • Film fabularny Cud purymowy (2000)
  • Film fabularny Kochankowie z Marony (2005)

 

Bibliografia:

Izabella Cywińska: Dziewczyna z Kamienia. Wydawnictwo Agora, 2015

O Autorze

Kocham Teatr.pl
Kocham Teatr.pl 43 Post

Kocham Teatr to portal dedykowany wszystkim miłośnikom sztuk teatralnych. Znajdziesz u Nas najnowsze wiadomości, ciekawostki, recenzje spektakli, ranking, kalendarz wydarzeń i wiele wiele więcej. Zapraszamy!

Zobacz również:

na co do teatru? 0 komentarzy

Festiwal Teatralny InQbator – Teatr się obnosi

Stendhal twierdził, że powieść jest zwierciadłem obnoszącym się po gościńcu. Ale sześć dotychczasowych edycji festiwalu InQbator pokazuje, że tym, co po gościńcu obnosi się dziś najchętniej, jest teatr. Między 15 a 17 września na ostrołęckich gościńcach znów pojawią się aktorzy. Będą bawić, wzruszać, niepokoić i zaskakiwać. Rusza 7. edycja Festiwalu Teatralnego InQbator.

Wydarzenia 0 komentarzy

Co robisz w sylwestra?

Sprawdź repertuar: Teatr Repertuar teatrów Teatr Roma Zobacz Teatr Polonia Zobacz Och-Teatr Zobacz Teatr Kamienica Zobacz Opera Kameralna Zobacz Teatr Komedia Zobacz Teatr 6. Piętro Zobacz Teatr Narodowy w Warszawie

Ciekawostki 0 komentarzy

Lalki dla dorosłych? Czas na 10. edycję Festiwalu „Lalka też Człowiek” !

Festiwal Lalka też Człowiek, którego jubileuszowa edycja startuje już od 12 października br. to jedno z największych wydarzeń związanych z teatrem lalkowym dla dorosłych w Europie.

0 komentarzy

Bądź pierwszy i !

skomentuj tutaj!