Jerzy Grotowski – czarująca awangarda polski

Jerzy Grotowski – czarująca awangarda polski

Polska Rzeczpospolita Ludowa, po roku 1956. W dziurawym reżimie komunistycznym zaczynają pojawiać się symptomy nowoczesności. Narzuconą ideologią stała się laicyzacja. Znalazła ona jednak także swoje odzwierciedlenie w bardziej spontanicznej formie. Gwałtownie nabrał przyspieszenia proces, który potem socjolog Maks Weber nazwał „odczarowaniem świata”. Modernizm właśnie wchodził w fazę szczytową. W Polsce pojawił się ze swoim Teatrem Laboratorium Jerzy Grotowski. Jego teatr przez następne lata tworzył nowe dzieło i zrewolucjonizował polską sztukę teatralną.

Działalność Jerzego Grotowskiego to kamień milowy w dziejach polskiego teatru alternatywnego. Trzeba zaznaczyć, że jego wpływ sięga daleko poza polskie granice. Teatr Grotowskiego osiągnął rangę światowego. Postać reżysera jest zaliczana do grona najwybitniejszych artystów XX wieku.

Początek teatru awangardowego

Artystyczna droga Jerzego Grotowskiego rozpoczyna się na Wydziale Aktorskim PWST w Krakowie, który ukończył w 1955 roku. W kolejnym roku studiował reżyserię w moskiewskim Gosudarstwiennym Instytutie Isskustwa im. Łunaczarskiego (w skrócie GITIS). Podczas studiów zagranicznych zapoznał się między innymi z technikami aktorskimi i artystycznymi Stanisławskiego, Wachtangowa, Meyerholda oraz Tairowa. Po powrocie do kraju był asystentem w krakowskiej szkole teatralnej. Rozpoczął również studia reżyserskie (1956-1960). Podczas studiów wyreżyserował takie przedstawienia jak „Krzesła”, „Bogowie deszczu”, „Kobieta jest diabłem” czy „Wujaszka Wanię”. W 1959 roku Grotowski przeniósł się na stałe do Opola.

Jerzy Grotowski – „Zaczarowanie świata”

Jerzy GrotowskiW 1959 roku Jerzy Grotowski i Ludwik Flaszen obejmują kierownictwo teatru opolskiego „13 Rzędów”. Nowym przewodnikom zależało na tym, aby stworzyć „zawodowy teatr eksperymentalny”. Przez lata wielokrotnie zmieniał on swoją nazwę, stając się w końcu Instytutem Aktora – Teatrem Laboratorium. W 1965 r. przeniósł się do Wrocławia.

Wspomniany Flaszen, bliski współpracownik Grotowskiego pisze: „Myślę, że nasz Teatr Laboratorium pod wciąż korygowaną nazwą stanowił laboratorium ponowoczesności. Byliśmy gorliwymi pracownikami ponownego >>zaczarowania świata<<. Dla Grotowskiego świat był istotą żywą. Nie mechanizmem, ale organizmem. Organiczność – jak często powtarzał – stanowiła klucz jego poszukiwań, zarówno w teatrze, jak i po teatrze. Nawet przedmioty, kostiumy, ściany sali, podłoga były w działaniach aktorów poczytane za żywych partnerów, zarówno w przedstawieniach, jak i w ćwiczeniach”.

„Sedno teatru, jako sztuki”

Wrocław stał się prawdziwą mekką alternatywnego ruchu teatralnego, zyskując z czasem coraz wyższą rangę. Teatr Laboratorium zasłynął z rozwijania i pogłębiania technik aktorskich Konstantego Stanisławskiego, wprowadzenia technik azjatyckiego aktorstwa wielu szkół czy różnych odmian orientalnej duchowości. Teatr Grotowskiego stawiał na profesjonalny etos aktorów. Poświęcali oni mnóstwo czasu na wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, ale dzięki temu osiągali mocniejszy wyraz. Mówiło się o „teatrze ubogim”, „aktorstwie ogołoconym” i „ekstatycznym”. Grotowski rozpoczął parateatralne akcje, przekraczając obowiązujące normy.

Jerzy Grotowski nie bał się pisać sztuki na nowo. Zderzając się z literaturą, zmieniał tytuł dzieła, dodawał od siebie rzeczy nowe, wplatał cytaty z innych dzieł. – Jeśli chodzi o stosunek do tekstu dramaturgicznego, uważam, że powinien on być dla reżysera tylko tematem, na którego osnowie buduje on nowe dzieło sztuki, jakim jest spektakl – powiedział w „Trybunie Opolskiej”. Grotowski nie chciał opowiadać fabuły w tradycyjny sposób. Próbował przekształcać, aby stworzyć myślowo zwartą inscenizację. Kwestionował również tradycyjną funkcję literatury w teatrze, montując sztukę w podobny sposób, jak robi się film („Orfeusz”, „Kain”). Już na początku Grotowski zapowiadał „Śmierć i reinkarnację teatru” w artykule  pod tym właśnie tytułem. – Śmierć teatru w jego postaci dotychczasowej (…) wydaje się nieuchronna – pisał. Powstał „neo-teatr” jako nowy rodzaj sztuki będący bezpośrednim dialogiem i wymianą postaw intelektualnych pomiędzy widownią a sceną.

Królestwo aktora

Grotowski wnikliwie badał relacje, jakie zachodzą między sceną a widownią. Interesowała go również relacja pomiędzy aktorem i widzem. Raz widzowie byli bohaterem zbiorowym („Siakuntali”), raz uczestnikami obrzędu („Dziady”), raz pacjentami zakładu psychiatrycznego („Kordian”), innym razem byli spowiednikami głównego bohatera („Faust”). Tym samym szukał nadal nowej formy wyrazu aktorskiego. Od aktorów wymagał znacznie więcej niż inni.

Aktorzy Grotowskiego musieli być perfekcjonistami. Teatr nie mógł być celem samym w sobie. Zdaniem Grotowskiego aktor za przedmiot pracy ma samego siebie. Gra w takim razie jest dziełem życia. Każdego dnia aktorzy musieli ćwiczyć przez 4 godziny gimnastykę i akrobację, plastykę ruchu, mimikę i doskonalenie głosu. Do tego dochodziły próby. W ten sposób aktorzy osiągnęli absolutną sprawność ciała i doskonałość operowania głosem. Byli wyrazicielami inscenizacji. Jerzy Grotowski pogrzebał ideę siebie jako inscenizatora. „Teatr ubogi” był niepodzielnym królestwem aktora. Przykładem koncepcji teatru ubogiego są dwa przedstawienia: „Książę niezłomny” i „Apocalipsis cum figuris”.

W 1976 roku Jerzy Grotowski przedstawił nowy program badawczy – „Teatr Źródeł”. Poszukiwania miały charakter etnologiczny i antropologiczny. Podczas podróży do Meksyku, Nigerii, Indii i Haiti badał rytuały poszczególnych części świata. Odnajdując ich wspólny mianownik, wprowadził go w teatralną formę.

Jerzy Grotowski w 1982 roku podczas stanu wojennego wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Był profesorem dwóch uczelni. Na Uniwersytecie Kalifornijskim realizował projekt „Dramat Obiektywny”. W roku 1984 zdecydował o rozwiązaniu placówki teatralnej we Wrocławiu. Rok później przeprowadził się do Włoch. Pracując w ośrodku swojego imienia (Work Centre of Jerzy Grotowski – Centro di Lavoro di Jerzy Grotowski) z grupą międzynarodowych stażystów, realizował projekt „Sztuki Rytualne”. W ostatnim okresie działalności Grotowski pracował wraz ze studentami w izolacji. Na początku nikomu nie pokazywano wyników prac. Dopiero potem projekt ujrzał światło dzienne jako „Dramat obiektywny”. Polegał on na poszukiwaniu transkulturowych pozycji i ruchów o wspólnym mianowniku. W ten sposób z uniwersalnych pozycji powstała sztuka o charakterze rytualnym. Zmarł w 1999 roku w toskańskim miasteczku Pontedera.

Bibliografia:

  1. Flaszen Ludwik, Teatr albo oko Pana Boga, „Odra” 10/2009.
  2. Reżyserzy polskiego teatru, pod red. Augusta Grodzickiego, Interpress, Warszawa 1979.
  3. Osiński Zbigniew, Aktor Tańczący Jerzego Grotowskiego, „Dialog” 2007 nr 10.

O Autorze

Kocham Teatr.pl
Kocham Teatr.pl 43 Post

Kocham Teatr to portal dedykowany wszystkim miłośnikom sztuk teatralnych. Znajdziesz u Nas najnowsze wiadomości, ciekawostki, recenzje spektakli, ranking, kalendarz wydarzeń i wiele wiele więcej. Zapraszamy!

Zobacz również:

Bez kategorii 0 komentarzy

Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze

W KochamTeatr.pl przestawimy cykl: Najpiękniejsze Teatry w Polsce Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze W kolejnym odcinku: < Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze – działalność,

Bez kategorii 0 komentarzy

Jan Klata – wzniecanie pyłu na scenie

Słuchacz głośnej muzyki. Jedyny teatralny reżyser z irokezem. Preferuje mundur, glany i zwykłe koszulki. Buntownik, rewolucjonista polskiego teatru. Od lat wzbudza ambiwalentne emocje wśród teatralnych widzów. Szokuje kontrowersyjnymi wizjami.  Początki

Bez kategorii 0 komentarzy

Szukamy Polskiego Szekspira – Konkurs!

Konkurs dla młodych autorów sztuk Szukamy Polskiego Szekspira ma już swoją wieloletnią tradycję – odbywa się co dwa lata od 1984 roku.

Przeznaczony jest dla dzieci i młodzieży w wieku od 12 do 21 lat. Laureaci konkursu uczestniczą w obozach oraz warsztatach dramaturgicznych, prowadzonych przez wybitnych dramaturgów, ludzi teatru, organizowanych przez PO ASSITEJ.

2 komentarzy

  1. tercia
    Czerwiec 08, 15:37 Odpowiedz

    jestem scenarzystka pisze tez poezje prowadze kabaret obecnie szukam tematu na napisanie scenariusza do teatru nie jestem zwolenniczka tradycjonalizmu ale poszukuje tematow ciekawych co nie znaczy ze depcze klasyke jednak tylko z niej korzystam mam niewielu zapalencow sa to w duzej czesci osoby starsze to tyle ode mnie .czytam w necie bo uwazam ze zawsze czegos sie naucze
    pozdrawiam Teresa

Zostaw wiadomość