Początki teatru w Polsce

Teatr liturgiczny. Źródła teatru europejskiego

Teatr i dramatopisarstwo nigdy nie odgrywały dominującej roli w kulturze polskiej. Niesprawiedliwie jednak i błędne byłoby stwierdzenie, iż dzieje polskiego teatru są nikłe i mało interesujące. Najlepszym dowodem potwierdzającym i doskonale ilustrującym głębokie dziedzictwo polskiego teatru jest sam fakt, że jego korzenie sięgają już czasów średniowiecza.

Przez długi czas badacze negowali fakt istnienia średniowiecznego teatru na ziemiach polskich. Powodem tego stanu rzeczy był brak jakichkolwiek źródeł i zachowanych dzieł dramaturgicznych tego okresu. Do obalenia tego poglądu w ogromnej mierze przyczynił się wybitny badacz teatru profesor Julian Lewański, który w swoich badaniach potwierdził istnienie dramatu liturgicznego w Polsce już na przełomie XI i XII wieku. Tekstem tym była powstała w Krakowie i używana kiedyś na Wawelu księga z dramatem liturgicznym „Nawiedzenie grobu”. Tytuł ten nie jest jednak tytułem konkretnego, krakowskiego dzieła, tylko polską wersją chrześcijańskiego dramatu liturgicznego. Dramaty te bowiem nazywały się „Nawiedzenie grobu” ze względu na przedstawianą przez nie historię z życia Jezusa Chrystusa.

Teatr religijny – początki teatru

Można zadać pytanie, dlaczego źródła świadczące o istnieniu teatru liturgicznego (religijnego) tak bezpośrednio wiązane są z powstaniem polskiego teatru w ogóle? Otóż, nie tylko na ziemiach polskich, ale również i w całej chrześcijańskiej Europie, w epoce średniowiecza teatr nierozerwanie połączony był z wiarą i religią. Teatr, zwany ówcześnie teatrem chrześcijańskim był w swojej pierwotnej postaci ściśle i bezpośrednio połączony z obrzędowością kościelną. Nie istniały wówczas repertuary, a widz mógł uczestniczyć w teatralnym widowisku tylko raz w roku, dokładnie w dzień Wielkiej Nocy. Wielu uczestników widowiska musiało również ograniczyć się jedynie bo obserwacji przedstawianych wydarzeń, albowiem aktorzy (którymi wówczas bywały osoby duchowne) przemawiali jedynie po łacinie, wyłącznie cytując Ewangelię. Ówczesny teatr nazywany jest teatrem liturgicznym, ponieważ stanowił istotny element liturgii i właśnie z liturgią był ściśle związany. Jak widać początki teatru wywodzą się z liturgii.

Inscenizacje w kościołach

Inscenizacje nie odbywały się w budynkach teatrów, ale w bocznych kaplicach kościołów i obserwowała je i podziwiała ogromna liczba wiernych ustawionych wokół świętej sceny. Dramat liturgiczny przedstawiał bowiem zmartwychwstanie Jezusa i zmierzające bo Bożego Grobu Trzy Marie (Marię Magdalenę, Marię Salome i Marię, żonę Kleofasa), dwóch apostołów i Aniołów. Jak zaznaczałem już wcześniej, role aktorów pełnili duchowni, najczęściej mnisi, którzy wcielali się także w role kobiece, narzucając na swoje głowy białe chusty liturgiczne (humerały). Poza księżmi  Na scenie występowali również ministranci grający Aniołów.

Teatr liturgiczny wprowadził do teatru europejskiego, a więc także i polskiego również dekorację sceniczną i rekwizyty, obecne w teatrze aż do dnia dzisiejszego. Pierwotną dekoracją był znajdujący się na scenie pusty grób, a rekwizytem całun. Warto również dodać, że to właśnie ze średniowiecznego teatru liturgicznego wywodzi się postać komiczna. Jej pierwowzorem był bowiem grany przez najstarszego duchownego Święty Piotr, potykający się i chcący za wszelką cenę wyprzedzić Świętego Jana, czyniąc to w sposób wzbudzający śmiech wśród obserwujących widowisko wiernych.

Rola Teatru Liturgicznego

Jak widzimy więc teatr liturgiczny, pomimo iż przez wielu ludzi kojarzony i powiązany wyłącznie ze sferą religijną oraz kościelną, odegrał ogromną rolę w kształtowaniu się teatru europejskiego w formie, w jakiej występuje on obecnie. Wielkanocne „Nawiedzenia grobu” były w średniowieczu pierwszymi publicznymi narracjami, przedstawiającymi konkretną historię i narrację, przeznaczonymi dla tak ogromnej i zróżnicowanej społecznie grupy odbiorców. Co ważne, akcja dramatu liturgicznego odbywała się na wydzielonej ściśle powierzchni, będącej ówczesną sceną i korzystała z dekoracji oraz rekwizytów, wpisując jednocześnie pewien model teatralnej prezentacji opowieści w świadomość świeckiego widza. Pojawienie się tego modelu w świadomości innych niż tylko duchowieństwo klas społecznych musiało doprowadzić do zainteresowania się możliwościami teatru przez ludzi świeckich i rozszerzenia granic teatru również na inne obszary życia.

O Autorze

Kocham Teatr.pl
Kocham Teatr.pl 44 Post

Kocham Teatr to portal dedykowany wszystkim miłośnikom sztuk teatralnych. Znajdziesz u Nas najnowsze wiadomości, ciekawostki, recenzje spektakli, ranking, kalendarz wydarzeń i wiele wiele więcej. Zapraszamy!

Zobacz również:

Aktualności 0 komentarzy

Akcja “120 po 20” w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana w Warszawie

W środę (2 grudnia) o godz. 14.00 zapraszamy do udziału w akcji specjalnej “120 po 20”, podczas której przez 120 minut bilety na wybrane spektakle z naszego repertuaru sprzedawane będą w cenie 20 złotych.

Aktualności 0 komentarzy

„Pięć ostatnich lat” – musical po raz pierwszy w Polsce!

Trwają przygotowania do zupełnie wyjątkowej premiery w Teatrze Muzycznym Roma. Na deskach Novej Sceny zobaczymy kameralny musical, która uwodzi piękną historią, przeplecioną wspaniałymi kompozycjami muzycznymi.

Aktualności 0 komentarzy

Makbet w Gdańsku

W niedziele zakończył się 19. Festiwal Szekspirowski w Gdańsku. Nie bez przyczyny został on zwieńczony „Makbetem” wyreżyserowanym przez Luka Percevala. Belgijski reżyser odnalazł i przedstawił esencje sztuki Szekspirowskiej w jednym niedługim,

0 komentarzy

Bądź pierwszy i !

skomentuj tutaj!