Teatr bez słów czyli znaczenie tańca w teatrze

Teatr może istnieć bez słów. Jeszcze do niedawna nie śniło się to teatrologom, ani reżyserom. Okazuje się jednak, że tekst nie musi pełnić w sztuce żadnej roli, lub niewielką. Na mocy zyskuje taniec. Zastanówmy się, jak bardzo taniec wrósł w teatr, i ile teatralności jest w samym tańcu?

O fenomenie tańca w teatrze pisze się rzadko, choć można zauważyć w ostatnim czasie wzrost zainteresowania, głównie ze strony recenzentów współpracujących z periodykami teatralnymi. W każdym razie twórczość choreografów kreujących oblicze współczesnego teatru tańca – mimo nikłego zainteresowania przez polską myśl antropologiczną – zostaje zauważona.

Nowoczesny taniec w teatrze

Wizualność tańca i jego narracja

Trudno jednoznacznie powiedzieć, kiedy człowiek zaczął tańczyć. Wiadomo jednak, że taniec to pierwsza znana nam forma ludzkiej ekspresji. Za pomocą tańca człowiek starał się zrozumieć otaczający go świat. Amerykańska tancerka i etnomuzykolog – Gertrude Kurath – uważa, że taniec to „zrytmizowany ruch mający na celu kreowanie wizualnych obrazów poprzez szereg póz oraz kopiowanie wzorów w przestrzeni w cyklu miarowych jednostek czasu; dwa komponenty, statyczny i kinetyczny, otrzymujące różnorodne akcentowanie oraz będące egzekwowanymi przez różne części ciała w zgodzie z charakterem, artystycznymi założeniami oraz intencją”. Dla badaczki tańca jego najważniejszą cechą jest jego wizualność, co jest niewątpliwie najważniejszym aspektem tego zjawiska.

Browning, autorka książki „Samba: Resistance in Motion”, potraktowała dyskurs ciała jako formę narracji. Jej zdaniem tekst taneczny należy odczytać jak tekst literacki. Podając przykład samby, ukazuje ten taniec jako historię kontaktu trzech kultur: afrykańskiej, europejskiej i rdzennie brazylijskiej. Narracja nie jest odgrywana mimetycznie, ale poprzez każdą pojedynczą frazę muzyczną.

Balet

Taniec od wieków posiadał cechy sakralności, ale także pełnił funkcję ludyczną. O teatralności tańca możemy jednak mówić z chwilą narodzin baletu. Korzeni możemy doszukiwać się w renesansowych Włoszech, ale to Francuzi uczynili z włoskiego tańca w XIX wieku formę autonomicznej teatralnej rozrywki. Po kilkudziesięciu latach sztuka baletowa swoje centrum rozwoju znalazła w imperialnej Rosji. Trzeba też zaznaczyć, że wpływ na rozwój europejskiego baletu mieli również Duńczycy, głównie za sprawą Auguste’a Bournoville’a, który ugruntował duńską tradycję tańca scenicznego.

Balet

Podczas sztuki baletowej widz odbiera treść poprzez śledzenie prezentowanych na scenie wydarzeń oraz losów każdego bohatera. Treść jednak nie zawsze jest tu utożsamiana z przekazem. Określoną czasoprzestrzeń współtworzą scenografia, oświetlenie, rekwizyty oraz kostiumy. Tancerze, wzbogacając taniec o gestykulację, „odgrywają” losy i charakter poszczególnych bohaterów. Zdaniem M. Malskiej, autorki opracowania „Filozofia baletu”, taniec czy pantomima zastępują miejsce tekstu głównego w dramacie, a muzyka zastępuje didaskalia. Można jednak uznać, że odpowiednikami tekstu głównego jest muzyka i taniec. Współgrając ze sobą tworzą jedną całość.

Musical

 U progu XX wieku mnogość zjawisk teatralno-muzycznych potrafiła zdumiewać. W zróżnicowanym estetyzmie można było znaleźć każdy rodzaj ekspresji artystycznej, a nawet elementy sztuki cyrkowej. Potrzeba masowej rozrywki, która miała na celu zagospodarować wolny czas przybywającym do Stanów Zjednoczonych imigrantom o różnym pochodzeniu, spowodowała powstanie wielu scen rewiowo-kabaretowych. Ale po obu stronach Atlantyku popularnością cieszyły się takie formy jak burleska, wodewil, minstrel-show, extravaganza, angielski music-hall czy operetka. Tego rodzaju widowiska nie miały zbyt wygórowanych ambicji, ale były podwalinami musicalu – gatunku teatralnego, potem również filmowego.

Taniec - kulturaMusical jest sztuką złożoną z wielu tworzyw, dlatego wymaga współpracy kilku twórców. Na płaszczyznę musicalu składa się wiele kodów tanecznych, co prowadzi do optymalizacji przekazu. Językiem tej teatralnej formy – oprócz słów i muzyki – są oczywiście także gesty i ruchy, czego źródeł antropolodzy doszukują się u afrykańskich plemion, japońskiej tradycji teatralnej, w kulturze średniowiecznej czy włoskich operach. Strukturę spektakli musicalowych charakteryzuje idealna integracja poszczególnych elementów. Współgrając ze sobą, tworzą dzieło teatralne. Specyfikę każdej sceny określają trzy elementy: słowo, muzyka i taniec. Stanowi to nie lada wyzwanie dla aktora, który musi być wiarygodny i wszechstronnie uzdolniony.

Marek Gołębiowski w swojej pracy „Musical amerykański na tle kultury popularnej USA” wyróżnia dwie artystyczno-dramatyczne funkcje tańca musicalowego: reprezentującą oraz ekspresyjną. Taniec odtwarza akcję zewnętrzną i jednocześnie odzwierciedla akcję rozgrywającą się w psychice bohatera. Gołębiowski ponadto zaznacza, że na kinetyczną płaszczyznę musicali składają się takie style taneczne, jak soft shoe, step, stylizowany taniec towarzyski, akrobatyka oraz taniec współczesny. Tak naprawdę jednak, taniec musicalowy czerpie z wielu różnych źródeł.

Określona treść może być ucieleśniana przez taniec, który pełni funkcję fabułotwórczą. Równie często jest tylko abstrakcją. Richard Kislan, autor pracy „The Musical. A Look at the American Musical Theater”, wyróżnił dla tańca musicalowego jako formy komunikacji siedem funkcji dramatycznych:

  • wspieranie lub bycie nośnikiem fabuły,
  • wprowadzenie odpowiedniego nastroju lub atmosfery,
  • ucieleśnienie danego tematu lub idei,
  • zastąpienie dialogu,
  • wygenerowanie komedii,
  • przedłużenie dramatycznego momentu,
  • wprowadzenie publiczności w zachwyt.

W dzisiejszych czasach taniec stał się modnym zjawiskiem, co obserwujemy chociażby po ilości programów tanecznych emitowanych w telewizji. Można to również zauważyć, po zainteresowaniu lekcjami w szkołach tańca. Niewątpliwie jednak taniec od wieków miał związek z rytualnością, pracą, rekreacją czy uzdrawianiem. Zjawiska taneczne doskonale odnalazły się także w sztuce teatralnej, czego potwierdzenie znajdziecie powyżej.

 

 

 

O Autorze

Kocham Teatr.pl
Kocham Teatr.pl 44 Post

Kocham Teatr to portal dedykowany wszystkim miłośnikom sztuk teatralnych. Znajdziesz u Nas najnowsze wiadomości, ciekawostki, recenzje spektakli, ranking, kalendarz wydarzeń i wiele wiele więcej. Zapraszamy!

Zobacz również:

na co do teatru? 0 komentarzy

Di, Viv i Rose. Porusza, bawi, zastanawia!

“Kiedyś myślałam, że dorastanie razem to nic więcej niż rośnięcie obok siebie, ale teraz wiem, że to, jak rośniesz, w którą stronę – zależy od ludzi, którzy rosną razem z

Aktualności 0 komentarzy

LUTY NA ULGOWO – Teatr WARSawy

W tym roku Teatr Warsawy obchodzi 18 lecie i oficjalnie staje się pełnoletni, w związku z tym zaplanowaliśmy szereg przyjemności i magicznych niespodzianek dla Państwa w tym jak ważnym dla naszego dojrzewania roku.

Pierwsza niespodzianka już teraz w lutym czyli LUTY NA ULGOWO!

na co do teatru? 0 komentarzy

Operetka niedoceniona- czyli co się działo w Mazowieckim Teatrze Muzycznym

Operetki rzadko goszczą w repertuarach teatrów i oper. Dlaczego? Bo są zbyt śmieszne? Zbyt długie? Zbyt nudne? A może zbyt trudne? Ciężko znaleźć jedną odpowiedź, ustalmy, że są po prostu

0 komentarzy

Bądź pierwszy i !

skomentuj tutaj!