Teatr lalek dla widza dorosłego w Polsce

Teatr bardzo ożywiony

Polski teatr lalek, niesłusznie stereotypowo utożsamiany z teatrem dla dzieci, często traci nieświadomego tego faktu widza dorosłego. Kojarzy się z kukiełkami, pacynkami, które przestrzegają niegrzeczne dzieci przed skutkami nieposłuszeństwa. Szkolne obwoźne teatrzyki kukiełkowe są wątpliwą artystycznie formą spotkania młodego widza ze sztuką teatralną. To margines większego zjawiska, jakim jest prawdziwy Teatr Lalek.

Teatr lalek nie tylko dla dzieci – geneza teatru lalek i uprzedzenia

Kiedy przyjrzymy się genezie teatru lalek, okazuje się, że widowiska z udziałem lalek-aktorów to sztuka przeznaczona z gruntu dla dorosłych. Lalka od zawsze była aktorem. Z początku nawet dużo poważniejszym. Uczestniczyła bowiem w ważnych obrzędach, była w centrum rytualnych czynności. Według niektórych badaczy teatr lalek wziął początek od rytuałów związanych z obrzędami przejścia (afrykańskie pogrzeby i kult przodków). Od początku należała więc do sfery sacrum. Potem jej ranga nie była już tak wysoka – w Europie stała się głównym aktorem jarmarcznych obwoźnych teatrów i szopek bożonarodzeniowych (od tego też zaczęła się kariera lalki w polskim teatrze w XVI w.).

Dorosły widz przekonany o przynależności teatru lalek do gatunków teatralnych dla dzieci, winien zdać sobie sprawę, że pierwsze teatry lalkarskie z repertuarem dydaktyczno-wychowawczym przeznaczonym dla dzieci powstały dopiero w połowie XIX wieku. Lalka świetnie się do tego nadawała. Dla dzieci stała się nośnym symbolem stanów psychicznych, emocji, cech budujących morale. Dużo bardziej niż grający na scenie aktor-człowiek. Lalka, która dzieciom przypomina tę ulubioną zabawkę z pokoju, z którą w myślach rozmawia, powierza swoje sekrety ma większą moc przekazu.

Teatr Lalek Dla Dorosłych

Dziś ranga lalki jako aktora w społeczeństwie jest niejednoznaczna. Z jednej strony infantylizujemy  ją i sprowadzamy do rangi dziecięcej zabawki, z drugiej nadal stawiamy kukłę na polu zwaną strachem na wróble, topimy marzannę z dziećmi, chodzimy po kolędzie, zakładamy nieruchome maski na twarz podczas karnawałowej maskarady. Pierwotna rola lalki i jej funkcja magiczna zachowała się więc do dziś.

Teatr nobilituje lalkę i jej pochodne do rangi ośrodka wyrazu, bądź współtowarzysza wydarzenia artystycznego. Na deskach polskiego teatru lalek istnieje silna scena dla dorosłych, która co jakiś czas przypomina o swoim istnieniu i przeznaczeniu. O zmianę myślenia w stosunku do teatru lalek od prawie dziesięciu lat walczą twórcy Międzynarodowego Festiwalu Teatru Lalek i Animacji Filmowych „Lalka też człowiek” (http://www.lalkatezczlowiek.eu/)

Współczesny teatr lalek dla dorosłych – próba uchwycenia gatunku

Od późnych lat 90. ubiegłego wieku twórcy gatunku odchodzą coraz częściej od klasycznej formy teatru lalek, w którym ośrodkiem wyrazu była lalka i różne jej odmiany (jawajki, kukiełki, marionetki, pacynki) ożywiana przez aktora.

Polskie festiwale teatru lalek pokazują, że współczesna jego forma jest otwarta. Wystarczy przyjrzeć się środkom wyrazu polskich teatrów lalek dla dorosłych takich jak: Teatr Lalki i Ludzie z Supraśla, Unia Teatr Niemożliwy. Nietuzinkowy Teatr Formy, Teatr Klinika Lalek,  Malabar Hotel, A3 Teatr. Kolekcjonerzy Wzruszeń, Teatr Biuro Podróży, czy Teatr Makata.

Teatr Lalek Dla Dorosłych

Aktorem jest tu nie tylko lalka wprawiana w ruch przez człowieka, jest nim również wchodzący jej w sukurs aktor, symboliczne są rekwizyty, elementy budowania przestrzeni, wielką rolę odgrywa światło (teatr cieni). Niejednokrotnie człowiek-aktor, zakładając maskę, czy wynaturzony do nieludzkich rozmiarów strój sam staje się lalką, pozbawiając się tym samym mimiki odpowiadającej bezpośrednio za ekspresję. Jeśli dołożyć do tego jeszcze ogromne machiny sterowane przez siłę ludzkich mięśni, czasem kilku ludzi-aktorów, ujawni nam się cały konglomerat wyszukanych środków wyrazu współczesnego teatru określanego wspólnym mianem – „lalkarski”. Stąd też twórcy tego gatunku teatralnego synonimicznie posługują się nazwami: teatr formy, teatr figur, teatr plastyczny, teatr przedmiotu.

Trudno powiedzieć, czy ma to związek z uciekaniem od zinfantylizowanej nazwy „teatr lalek”, czy też z zaznaczaniem, że w teatrze lalek nie do końca o lalkę chodzi. Jak przekonywał kiedyś Marek Chodaczyński, dyrektor artystyczny festiwalu „Lalka też człowiek”: lalką może stać się każdy przedmiot.

To zdanie określa współczesny teatr lalek dla dorosłych.

Bibliografia:

  1. Bartnikowski Marcin: O nienazwanym, „Teatr” 2009, nr 7/8, s. 58-59
  2. Hejno Wiesław: Lalka – aktor magicznej formuły, „Odra” 2003, nr 3, s. 59-65
  3. Jurkowski Henryk: Lalki w rytuale, „Konteksty” 1998, nr 2, s. 35-45
  4. Lalki tylko dla dorosłych [on-line]. Dostępny w Internecie: http://culture.pl/pl/wydarzenie/lalki-tylko-dla-doroslych
  5. Rubczak Alicja: Teatr lalek – polski czy europejski? Próba uchwycenia specyfiki rodzimego lalkarstwa współczesnego [on-line]. Dostępny w Internecie: http://culture.pl/pl/artykul/teatr-lalek-polski-czy-europejski-proba-uchwycenia-specyfiki-rodzimego-lalkarstwa-wspolczesnego]
  6. Sajkiewicz Violetta: Krótki przewodnik po teatrze lalek, „Opcje” 1998, nr 3, s. 129-130

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

O Autorze

Kocham Teatr.pl
Kocham Teatr.pl 44 Post

Kocham Teatr to portal dedykowany wszystkim miłośnikom sztuk teatralnych. Znajdziesz u Nas najnowsze wiadomości, ciekawostki, recenzje spektakli, ranking, kalendarz wydarzeń i wiele wiele więcej. Zapraszamy!

Zobacz również:

Ciekawostki 0 komentarzy

Najpopularniejsze teatry muzyczne

Teatry muzyczne od jakiegoś czasu cieszą się coraz większą popularnością. Jest ich w Polsce kilkanaście, a bilety na większość spektaklów trzeba rezerwować z dużym wyprzedzeniem. Do najpopularniejszych zaliczyć można: Teatr

Aktualności 0 komentarzy

POLSKIE PLAKATY TEATRALNE ONLINE

Polski plakat teatralny/Polish theatre poster – to nazwa dwujęzycznej wirtualnej wystawy, którą od grudnia oglądać można na platformie Google Arts & Culture. ZOBACZ WYSTAWĘ

Aktualności 0 komentarzy

„PIĘĆ OSTATNICH LAT” – próby czas zacząć!

Pod kierunkiem Wojciecha Kępczyńskiego rozpoczęły się dzisiaj w Teatrze Muzycznym ROMA próby do nowego musicalu pt. „Pięć ostatnich lat“ („The Last Five Years“), który będzie miał premierę 16 stycznia 2016 roku na

0 komentarzy

Bądź pierwszy i !

skomentuj tutaj!